Azərbaycanca:Sevinclə müsahibə (interview 4)

“Vətən uğrunda şəhid oldular, nə qədər yansaq da bir o qədər fəxr edirik, yenə də qaçqın həyatı yaşamaq zülmdür”

Ağdam / Aghdam

Müsahibim Sevinc Musayeva 1992-ci ildə Ağdam rayonunun Əliağalı kəndində anadan olub. 1993-cü ildə ailəsi ilə birlikdə qaçqın düşərək Bərdə rayonunun Soğanverdilər kəndində məskunlaşıblar. Müharibədə əmisi, bibisi oğlu və əmisi qızının həyat yoldaşı şəhid olublar: “Vətən uğrunda şəhid oldular, nə qədər yansaq da bir o qədər fəxr edirik, yenə də qaçqın həyatı yaşamaq zülmdür.” – deyir. Sevinc deyir ki, valideynləri həmişə Ağdamdakı evlərindən danışırlar, çox gözəl şəraitləri və geniş həyətləri var imiş, artıq iyirmi ildir ki, yaşadıqları kənddə isə uçuq bir məktəbin həyətində məskunlaşıblar. Evləri yol kənarında olan, çadırlarda yaşayan qaçqınlara ev verildiyini, lakin hələ məktəblərdə məskunlaşan qaçqınlar üçün evlərin tikilmədiyini deyir.
Sevincin günü səhərin açılmasına şükr etməklə başlayır.


Düşünür ki, günləri mənasız və boşu-boşuna keçir. Bir az ev işləri və uşaqlara kompüter dərsləri verməklə başını qatır. Kənddə İnternet olmadığından şəhərə getməli olur. Kitablara qarşı heç də laqeyd deyil, poeziya və dram əsərləri oxumağı sevir, məktəb kitabxanasından kitablar götürüb oxuyur. Televizora baxmağa həvəsi olmasa da, ailə haqqında müzakirələr olan verilişləri izləyir. Sevincin bir bacısı bir qardaşı var, bacısının oxumağa həvəsi yoxdur, qardaşı oxumağa çox həvəslidir və bu il universitetə daxil olmağı qarşısına məqsəd qoyub. Əkin sahələri yoxdur və beş nəfərlik ailənin yalnız bir yerdən gəliri var, atasının su idarəsindən aldığı maaşdır.


Sevinc balacalıqdan aktrisa olmaq istəyir. Orta məktəbə də elə hazırda yaşadıqları kənddə gedib və məktəbi yaxşı qiymətlərlə bitirib. Arzuladığı sahə üzrə təhsil almaq istəsə də valideynləri razı olmayıblar və onların təkidi ilə sənədlərini II qrupa təqdim etməli olub. Özü dediyi kimi “həvəssiz olduğuma görə universitetin də fərqi yox idi”. Universitetlə bağlı uğursuzluğundan sonra həyata bir az küskün olsa da, ümidini itirmir. Bu il yenə də universitetə daxil olmağa cəhd edəcək. Buna nail olmasa kompüter kurslarını bitirdiyi üçün məktəbdə işləməyi ümid edir: “Ən azından əlimdə dövlət işi olsun. Məktəb mühitini çox sevirəm, özümü burada rahat hiss edirəm, ona görə də məktəbdə işləmək istəyirəm, heç nə qismət olmasa da bu iş istərdim olsun. Amma yenə də özümü incəsənətdə sınayacam.” Yaşadığı çətin həyata baxmayaraq Sevinc üçün maaşın fərqi yoxdur, əsas odur ki, sevdiyi işdə işləsin.


Sevinc gələcəyi ilə bağlı çox pozitiv fikirdədir: “Ümidimi kəsmirəm, düşünürəm ki, hər şey yaxşı olacaq, hər şeyin yaxşı olması üçün düzgün qərarlar vermək lazımdır. İstəyirəm ki, övladlarım çox savadlı olsunlar və onlara istədikləri təhsili vermək arzusundayam.” İlk növbədə karyera, bir-iki ildən sonra isə ailə qurmağı düşünür. Ailə qurduqdan sonra harda yaşayacaqlarının və həyat yoldaşının maddi gəlirinin onun üçün əhəmiyyəti yoxdur: “Yetər ki, ruhuma yaxın bir insan olsun və dəli kimi sevim”,  deyir. Bir də səbrsizliklə Ağdamın alınmasını gözləyir...

By Zhala Najafova
jalezh@gmail.com

English: Interview with Seyyara (interview 3)

Seyyara Mammadova was born and grew up in Agdam the southwestern part of Azerbaijan. When she was 17 years old, her father let her marriage with head of kolkhoz who was rich. Her husband did not see her before wedding, just heard that she is dare-devil. Her husband lost first wife, that’s why he needed a wife for care his four children. Then Seyyare divorced. She has a son.

Now Seyyare reminds how and why they divorced? She spoke about the reasons of divorce, war, her son, present difficult situation. She said that, after some month of marriage, she had to go to Shusha to hospital. “It was first time I go out of our village. My husband took me to Shusha. I was second wife of him. His first wife died, I looked after his four children. I was five month pregnant. I was getting married when I was 16. My organism was so weak. “

Doctor wrote prescription and they left hospital. Her husband said: “stay in here, I am going to buy medicines and will back.”

“I was sitting on the bench and was waiting. Weather was getting cold and dark. Work hour finished. Doctors left hospital. But my husband didn’t return. Still three hours passed, but he didn’t back.  When last nurse was going to home, she sew me sitting on the bench.  She sked me why I am in there? I told her everything. She was Sona, who is Armenian. Weather was already darkness. She invited me to home. It was first time I have gone to Shusha, didn’t know anywhere, anybody.  For this, I accept her suggestion. But I didn’t want to stay in her home till morning. I wanted to go to my father’s house. At the night, Sona and her husband took me to my father by their car. I didn’t want to go to my husband’s house. Since that day, I have never back to my husband’s house.  Then I knew that when I was waiting him at the yard of hospital, he had gone to his “lover”.”

Seyyare remember Soma well. When she spoke about Sona, her face is expressed mix feeling include regret, love, disappointed. She said that, if she see Sona on the street, she knows her by her face. “At that time, she helped me so much. Imagine that, there is a girl sitting on the bench at the dark evening and she never had been in the out of her village. Sona and her family acquainted with my family.  Our family friendship relationship began. In summer they come to our village on the weekends. During war, the situation changed. I didn’t get any information about them.  “

Now Seyyare lives in Baki as a refugee. Her age is over the 50. She believes that, they will live with Armenians together.

Azərbaycanca: Səyyarə ilə müsahibə (interview 3)

Welcome to Aghdam! (Azerbaijany-Turkish)

Səyyarə Ağdamda doğulub, orada böyüyüb. 16 yaşında atası onu qonşu kənddə yaşayan varlı kolxoz sədrinə ərə verib. Əri onu evlənməmişdən əvvəl görməyib. Sadəcə qoçaq qız olduğunu eşidib, birinci arvadından olan 4 uşağına baxmaq üçün onunla evlənib. Səyyarə Məmmədovanın ondan bir oğlu dünyaya gəlib. Daha sonra boşanıblar.

Müsahibə alanda Səyyarə xala boşanma səbəblərdindən, müharibədən, oğlundan, indiki çətin həyatından, Qarabağdakı ermənilərlə münasibətlərindən danışdı. O deyir ki, evlənəndən bir neçə ay sonra Şuşaya xəstəxanaya getməli olduq. “İlk dəfə idi ki,  Ağdamdan kənara çıxırdım. Həyat yoldaşım məni aparırdı. Ərimin ikinci arvadı idim. Məndən əvvəl o bir dəfə evli olmuşdu, birinci həyat yoldaşı vəfat eləmişdi, 4 uşağı qalmışdı. Uşaqlara mən baxırdım. Üstəlik özüm də ilk övladıma beş aylıq  hamilə idim. Atam məni lap tez ərə vermişdi. ərə gedəndə 16 yaşım tamam olmamışdı.  Orqanizmim zəif idi. Hamiləliyi də ağır keçirirdim.”

Yoldaşıyla xəstəxanaya gələn Səyyarəni həkim müayinə edib resept yazıb. Xəsətəxanadan çıxanda yoldaşı ona deyib ki, sən burda gözlə, mən gedib şəhərdən aptekdən sənin dərmanlarını alıb gəlim.

“Mən xəstəxananın həyətində taxta oyuracağın üstündə oturdum. Günortadan sonra olduğu üçün hava getdikcə soyuyurdu. Hava yavaş-yavaş qaralmağa başladı. İş vaxtı da bitirdi. Həkimlər çıxb gedirdi. Amma yoldaşım hələ də qayıtmamışdı. Məni müayinə edən həkim xəstəxanadan çıxanda məni həyətdə görüb, niyə taxta oturacaqda oturduğumu soruşdu. Yoldaşımın resepti almağa getdiyini dedim. Artıq 3 saat keçmişdi, amma yoldaşım geri qayıtmaq bilmirdi. Xəstəxanadan sonuncu tibb bacısı artıq evinə gedirdi. Qaranlıqda mənim oturduğumu görüb mənə yaxınlaşdı. Mən hər şeyi ona danışdım. O milliyətcə erməni idi, adı Sona idi. Sona adı bizdə də var. Artıq qaranlıq idi. Göz-gözü görmürdü. Mən ömrümdə tək heç bir yerə getməmişdim. Şəhəri tanımırdım. Qorxmağa başlamışdım. Ona görə Sona ilə onun evinə getməyə razı oldum. Ancaq onlarda qalmaq istəmirdim. Baxmayaraq o dəfələrlə bildirdi ki, mən onun evinə qonaq qala bilərəm, ancaq mən israr etdim ki, Ağdama atamgilin kəndinə qayıtmaq istəyirəm. Gecə Sona və həyat yoldaşı köhnə maşınları ilə məni atamın evinə gətirdilər. Yoldaşımın evimə getmək istəmədim. Və o gündən sonra yoldaşımın evinə qayıtmadım. Sonradan bildim ki, o Şuşada hansısa “sevgilisi”nin evinə gedibmiş. Boşandıq. Oğlum da ata evimdə dünyaya gəldi.”

Səyyarə indi də həmin tibb bacısını sevgi ilə xatırlayır. Ondan danışanda üzündə həsrət, sevgi, məyusluq qarışıq hisslər yaranır. Deyir ki, indi əgər Sonanı küçədə görsə tanıyaram. “Həmin vaxt o mənə çox kömək etdi. Təsəvvür edin, 16 yaşlı, heç vaxtdan kənddən kənara çıxmayan qız tanımadığı şəhərdə xəstəxananın həyətində qaranlıqda tək qalıb. Sona həyat yoldaşı ilə məni atamın evinə gətirəndə atamla tanış olmuşdular. Bizim ailəvi münasibətimiz yarandı. Yayda onlar bizim kəndə tez-tez qonaq gəlirdilər. Ancaq müharibədən sonradan vəziyyət dəyişdi. Onlarla əlaqəmiz kəsildi.” İndi Səyyarə yaşadığı Ağdam şəhərindən qaçqın düşüb. Hazırda həmin ərazilərə ermənilər nəzarət edir. Yaşı 50-ni keçib. O inanır ki,  yenə Qarabağda ermənilərlə bərabər mehriban qonşu kimi yaşayacağıq. Deyir o günü mən görməsəm də, nəvələrim mütləq görəcək.

English: Interview with Svetlana (interview 2)

English version of the interview

Sveta (Ocean)

Born 1983 in the Armenian Republic, subsequently lived in Mekhri village, currently resides in Yerevan, Armenia.

Her father named her Svetlana, but not in order to see the light in that name, rather because it was the name of an unrequited love. His wife knew about this and treated her child strangely. She loved her daughter of course, but every time she said the name “Sveta” she would remember the Russian woman her husband loved and her soul would turn upside down. Her small daughter didn’t know about this and thought that her mother didn’t love her.

Svetlana was alienated from her mother, and didn’t share her feelings when she fell in love at seven years old. She felt worried and couldn’t understand what was happening to her. She was afraid to tell her mother about these feelings. Nevertheless, mother and daughter loved one another and they loved sleeping with their arms wrapped around each other at night. Until one day when the war in Karabakh had already started, nineteen years ago today, Sveta’s mother went from Meghri to Yerevan and never returned. She was taken hostage by an Azerbaijani group of thugs off the Yerevan-Meghri road along with her friend and her friend’s husband who was behind the wheel.

Svetlana never saw her mother again.

The two sisters, the small one being six years old, and Sveta being eight, moved to their grandmother’s house to live.

“I fell into the open arms of freedom. Since both my grandparents worked, they didn’t have time to discipline us and that freedom gave me the opportunity to appease my inner pain, to distract myself and to put up a wall between myself and the past. Games would help me stay preoccupied, but once in a while I would find myself questioning things, and when someone hurt me or upset me that’s when I would really feel how alone I truly was. I would start thinking about my life and analyzing things.”

This is when she decided to reject God. She was upset with God and she had become confined within herself. She could only rely on herself, and sometimes she would even attempt suicide. But no matter how hard this time period was, she has always loved life and has always thought that people don’t come into this world for no reason. Everyone is born for a purpose.

“I have come to realize from my bitter experiences that everything happened for a reason, that the experiences I’ve had were trials I’ve had to overcome, that everything is in reality the fight between good and evil. I’ve decided to find my mission in life. And since everything happened as if in a distant dream, I’ve decided to wait patiently, to adjust to the terms of my situation,” says Sveta.

It was in her adolescent years that Svetlana began to have serious feelings toward a girl for the first time. And she came to realize that the strange feeling that she had during childhood, that feeling that worried her was the feeling of being in love, with one difference: that she fell in love with girls as opposed to boys. 

“I was living in the country and always thought that people like me were sick. I thought I was sick, different, and whether I was estranged from or made strange by society, it’s all the same. I thought that I would never be accepted by society if I remained the way that I am, the way that God or nature had made me, that I couldn’t love openly since I wanted to love a woman, to be happy, and finally to have a family. I didn’t believe it,” she confided.

At twenty years old Svetlana moved to Yerevan. Her sister had been accepted to a university there. Slowly but surely, she began to adjust in Yerevan. She found others like her on the internet, and the insecurities and feelings of worthlessness dissipated over time. Her chosen nickname “Ocean” that was created online replaced her name in the real world. Maybe it’s true when they say that a name, the act of choosing it, plays a big role in life. The name “Ocean” brought a new breath to Sveta, a new life opened up before her, new opportunities, new people appeared. Many of those people were artists. She felt herself like a fish in water, became excited, and since art had always pulled her, since she had always felt the need to create, she began to actively express herself. Her main medium was photography.

Pretty soon, in the span of a few months, Ocean began to be noticed, mainly through the internet, and especially from facebook. She began to be invited to participate in exhibits. In the months of October and November 2010, Ocean took part in four different exhibits. She showcased her series “Souldance” in the exhibit titled “The Body: New Video Art in Armenia” sponsored by the Artist’s Union. Arman Grigoryan selected the authors of the “Frontal Nudity” project by the principles of nudity. This was the reason that he noticed Ocean who he believes is very talented and has achieved much as a self-taught artist than some photographers who have attended professional classes for a longer time.

Ocean found her mission in this life, which is to create. Even though she still doesn’t have a job since it is hard to find one especially when places of employment deem her strange. Nevertheless, she feels useful and sees herself as a full member of society. Her friends help her. It is difficult to be a woman in Armenia today, to be an artist and on top of all that, to be a lesbian, colliding with intolerance from all sides. In either case, we still have a long way to go in order to fully understanding all of this, because society is not well informed about sexual orientation and gender identity, and whatever information does exist is unsound and incorrect.

Everyone knows that Ocean is a lesbian. Fortunately, this is not important in the art world. It would be better for this to be the case everywhere, for the person and the work that she has done to always come first.

Article made by Lusine Vayachyan

Azərbaycanca: Svetlana-la müsahibə (interview 2)

Sveta Okean

1983-cü ildə Ermənistan Respublikasında doğulub, bir müddət Mehri kəndində yaşayıb, hazırda İrəvanda yaşayır.

Atası onun adını Svetlana qoyub, ancaq bu atasının natamam sevgisinin adı idi. Onun arvadı bunu bilirdi və

qızını qəribə tərbiyə edirdi. Əlbəttə ki, o qızını sevirdi, amma həmişə qızını “Sveta” çağırırdı. O ərinin sevdiyi rus qadınlarını xatırlayır və onun əhvalı alt-üst olurdu. Onun kiçik qızı bu haqqda bilmirdi və fikirləşirdi ki, anası onu sevmir.

Svetlana anasından soyumuşdu, 16 yaşında sevməyə başlayanda hisslərini anası ilə paylaşmadı. O narahat idi ki, anası onu başa düşməsin. Anasına hissləri haqqında danışmağa qorxurdu. Buna baxmayaraq, ana və başqasını sevən qızı gecələr bir-birini qucaqlayıb yatmağı xoşlayırdılar. Onların bu münasibəti  19 il əvvəl Qarabağ müharibəsi başlayana qədər davam elədi. Müharibə başlayanda Svetanın anası Mehridən İrəvana getdi və geri qayıtmadı. Svetanın anası, rəfiqəsi və rəfiqəsinin əri müharibədə həlak oldu. Svetlana bir daha heç vaxt anasını görmədi.

İki bacı - kiçiyi 6 yaşında və Sveta 8 yaşında idilər. Onlar nənəsinin evinə köçdülər.

“Mən özümü azadlığın açıq qollarında hiss etdim. Babam və nənəm işləyirdi. Onların bizə nəzarət etmək üçün vaxtı yox idi. Bu azadlıq mənə daxili ağrı-acılarımla barışmağa imkan verdi, mən və keçmişim arasında divar çəkdi. Oyunlar başımı qatırdı. Ancaq bir gün başa düşdüm ki, kimsə məni incidəndə, xətrimə dəyəndə mən özümü olduğum kimi yalnız hiss edirəm. Həyatım haqqında fikirləşib bəzi şeyləri analiz etməyə başladım."

Qərara aldım ki, Allahı inkar edim. Allah məni məyus etmişdi və O özü ilə məhdudlaşdırılmışdı. O ancaq özünə güvənə bilirdi və hərdən intihara cəhd edirdi. Ancaq bu dönəmin necə çətin olmasına baxmayaraq, mən həmişə həyatı sevmişəm və həmişə fikirləşirəm ki, insanlar bu dünyaya səbəbsiz gəlməyiblər. Hər həs bir məqsəd üçün doğulub.”

“Mən acı təcrübəmdən irəli gələrək, başa düşdüm ki, baş verən hər şeyin bir səbəbi var. Olanlar bir sınaq idi. Mən xeyir və şər arasındak mübarizənin öhdəsindən gəldim. Qərara gəldim ki, öz həyat missiyamı tapım. Baş verənlər məni arzularımdan uzaqlaşdırsa da, mən qərara aldım ki, səbirlə gözləyəcəm və həyatımı yoluna qoyacam. “  - Sveta belə deyir.

Sveta ilk dəfə gənclik illərində özünü ciddi şəkildə qız kimi hiss etməyə başladı. O uşaq vaxtı hiss etdiyi qəribə hissi yenidən yaranırdı. Bu hiss onu narahat edirdi. Sevdiyini hiss edirdi, ancaq bir az fərqli: o hiss edirdi ki, duyduğu sevgi oğlanlara qarşı deyil, qızlara qarşıdır.

“Mənim yaşadığım ölkədə insanlar məni xəstə hesab edirdi. Mən də fikirləşirdim ki, xəstəyəm, fərqliyəm və cəmiyyət məni özündən uzaqlaşdırıb qəribələşdirmişdi, hər şey eyni idi. Mən düşündüm ki, cəmiyyət tərəfindən heç vaxt qəbul edilməyəcəm əgər mən öz yolumdan çəkilməsəm. Amma bu yola məni Allah və cəmiyyət sürükləyib. Mən bir qadın sevmək, ailə qurmaq və sonda xoşbəxt olmaq istəyirdim. Buna inana bilmirdim.”  - O deyirdi.

20 yaşlı Svetlana İrəvana köçdü. Bacısı burada universitetə qəbul olmuşdu. Yavaş-yavaş, ancaq əminliklə o İrəvana uyğunlaşmağa başladı. O internetdə daha təhlükəsiz şəkildə özü kimi insanlarla tanış oldu. Onun özünə seçdiyi “Okean” ləqəbi onu real dünyadan online aləmə aparırdı. Bəlkə də bu doğrudur ki, insanın seçdiyi ad onun taleyində böyük rol oynayır. “Okean” adı Svetaya yeni nəfəs verdi, yeni həyatı başladı, yeni imkanlar yarandı, həyatında yeni insanlar peyda oldu. Həmin insanlardan çoxu rəssam idi. O özünü suda olan balıq kimi hiss edirdi, həyacanlı idi. İncəsənət həmişə onu özünə cəlb edirdi, o həmişə yaradıcılıq ehtiyacı hiss edirdi. O özünü daha aktiv ifadə etməyə başladı. Əsas marağı fotoqrafiyaya idi.

Lap tezliklə, bir neçə ay keçəndən sonra Okean özünü göstərməyə başladı, əsasən internetdə, xüsusilə də facebookda.  O artıq sərgilərdə iştirak üçün dəvət alırdı.  2010-cu ilin oktyabr və noyabr ayında O, dörd fərqli sərgidə iştirak etdi. O Rəssamlar Birliyi tərəfindən maliyyələşən “Bədən: Ermənistanda Yeni Video Sənəti” sərgisində “Souldans” (Ruhun rəqsi) adlı əsərlərini nümayiş etdirdi. Arman Qriqoryan  çılpaqlıq prinsiplərilə “Frontal Nudity” layihəsinin müəlliflərini seçdi. Bu səbəbə görə də o Ocean-nın çox istedadlı olduğunu bilir və onun öz rəssamlıq qabiliyyətinin uzun müddət dərs almış bəzi professional fotoqraflardan daha çox şeyə nail olacağına inanırdı.

Okean yaratdığı bu həyatnda öz missiyasını tapmışdı. Hətta baxmayaraq ki, onun hələ də işi yoxdur, xüsusilə bu hal ona iş yerlərində qəribə yanaşıldığından bəri çətinlik yaradır. Buna baxmayaraq o özünü yararlı və cəmiyyətə tam faydalı bir üzv olduğunu hiss edirdi. Dostları ondan köməyini əsirgəmirdilər. Bugün Ermənistanda rəssam qadın və ən əsası da lezbiyan olmaq çətindir, belə ki, bu hal hər tərəfdən dözümsüzlüklə qarşılanır.

Digər tərəfdən isə biz hələ bütün bunların başa düşülməsi üçün xeyli yol qət etməliyik, çünki cəmiyyət seksual orientasiya və cinsi bənzərliklə bağlı mövzularda yetərli məlumata sahib deyil. Bu barədə cəmiyyətdə olan istənilən məlumat əsasladırılmamış və yalnışdır.

Hamı Okeanı lezbiyan kimi tanıyır. Xoşbəxtlikdən, bu incəsənət aləmində bir əhəmiyyət kəsb etmir. Əksinə bu sahə üçün,  onun lezbiyan olması daha yaxşıdır. Onun işi həmişə birinci gəlirdi onun üçün.