Հայերեն: Հարցազրույց Սեյարայի հետ (interview 3)

Հարցազրույց Սեյարայի հետ Ադրբեջանից

Սեյարա Մամադովան ծնվել և մեծացել է Աղդամում՝ Ադրբեջանի հարավ - արեւմտյան մասում:Երբ նա 17 տարեկան էր, նրա հայրը ամուսնացրեց իրեն կոլխոզի պետի հետ, որը հարուստ էր: Նրա ամուսինը երբևէ չէր տեսել իրեն, միայն լսել էր իր մասին իբրև թե նա համարձակ է: Նրա ամուսինը կորցրել էր իր առաջին կնոջը, դրա համար նրան պետք էր մեկ ուրիշը որ հոգ տանի իր չորս երեխաների մասին: Բայց հետո Սեյարան բաժանվեց ամուսնուց, երբ ուներ մեկ որդի:

Այժմ Սեյարան հիշում է թե ինչու և ինչպես նա բաժանվեց: Նա խոսեց իր բաժանության պատճառների մասին, պատերազմի, իր որդու, ներկայիս դժվար իրավիճակի մասին: Նա ասաց որ ամուսնությունից մի քանի ամիս հետո նա պետք է գնար Շուշի հիվանդանոց. “Առաջին անգամ էր որ պետք է գյուղից դուրս գայ. Ամուսինս ինձ տարավ Շուշի: Ես նրա երկրորդ կինն էի, նրա առաջին կինը մահացել էր և ես էի խնամում իր չորս երեխաներին: Ես հինգ ամսեկան հղի էի, ես ամուսնացա երբ 16 տարեկան էի: Իմ օրգանիզմը այնքան թույլ էր“

Բժիշկը գրեց նշանակումները և մենք լքեցինք հիվանդանոցը: Ամուսինս ասաց. “Մնա այստեղ, ես գնում եմ դեղերը գնելու և շուտով կվերադառնամ:”

“Ես նստել էի նստարանին և սպասում էի: Մութն ընկնում էր արդել ու ցրտում էր: Աշխատանքային ժամերը վերջացել էին, ես տեսա բժիշկները գնում էին տուն: Բայց իմ ամուսինը դեռ չկար ու չկար: Եւս երեք ժամ անցավ, բայց նա չկար, և երբ վերջին բուժքույրը գնում էր տուն նա տեսավ ինձ նստարանին սպասելուց, մոտեցավ ու հարցրեց ինչո՞ւ եմ այդտեղ նստած: Ես նրան ամեն ինչ պատմեցի: Նա Սոնան էր, հայուհի էր: Արդեն լավ մթնել էր: Նա հրավիրեց ինձ իր տուն: Քանի որ առաջին անգամ էի Շուշիում, ոչ ոքի չէի ճանաչում ոչ մի տեղը ինձ ծանոթ չէր, դրա համար ես համաձայնվեցի գնալ նրա հետ: Բայց ես չէի ուզում  մնալ իր տանը մինչ առավոտ, ես ուզում էի իմ հորական տուն գնալ: Գիշերը Սոնան և իր ամուսինը ինձ իրենց մեքենայով տարան հորս մոտ: Ես չէի ուզում գնալ իմ ամուսնու տուն: Այդ օրվանից ի վեր ես երբեք իմ ամուսնու տուն չեմ գնացել: Հետո ես իմացա որ նա ինձ այդտեղ թողնելուց հետո գնացել է իր սիրուհու մոտ ապրելու:

Սեյարեն Սոնային լավ է հիշում: Երբ նա խոսում էր Սոնայի մասին, նրա դեմքը արտահայտում էր խառը զգացմունքներ՝ հարգանք, շնորհակալություն, հիասթափություն:Նա ասաց որ եթե Սոնային տեսնի փողոցում նրան կճանաչի բոլորից. “Այդ ժամանակ նա ինձ այնքան օգնեց: Պատկերացրեք անչափահաս աղջնակի որ երբեք իր գյուղից ոչ մի այլ տեղ չի եղել նստած հիվանդանոցի դիմաց, մթության մեջ: Սոնան և իր ընտանիքը գտան մեր ընտանիքը: Մեր ընտանիքներով ընկերությունը սկսվեց: Ամառը նրանք գալիս էին մեզ մոտ շաբաթ կիրակի օրերին: Երբ պատերազմը սկսվեց, ամեն ինչ փոխվեց, մենք այլևս ոչ մի լուր չունէինք իրենցից: “

Հիմա Սեյարան ապրում է Բաքվում, որպես փախստական: Նա արդեն հիսունանց է: Հավատում է որ մի օր հայերը և ադրբեջանցիները իրար հետ կապրեն նորից:

Azərbaycanca:Sevinclə müsahibə (interview 4)

“Vətən uğrunda şəhid oldular, nə qədər yansaq da bir o qədər fəxr edirik, yenə də qaçqın həyatı yaşamaq zülmdür”

Ağdam / Aghdam

Müsahibim Sevinc Musayeva 1992-ci ildə Ağdam rayonunun Əliağalı kəndində anadan olub. 1993-cü ildə ailəsi ilə birlikdə qaçqın düşərək Bərdə rayonunun Soğanverdilər kəndində məskunlaşıblar. Müharibədə əmisi, bibisi oğlu və əmisi qızının həyat yoldaşı şəhid olublar: “Vətən uğrunda şəhid oldular, nə qədər yansaq da bir o qədər fəxr edirik, yenə də qaçqın həyatı yaşamaq zülmdür.” – deyir. Sevinc deyir ki, valideynləri həmişə Ağdamdakı evlərindən danışırlar, çox gözəl şəraitləri və geniş həyətləri var imiş, artıq iyirmi ildir ki, yaşadıqları kənddə isə uçuq bir məktəbin həyətində məskunlaşıblar. Evləri yol kənarında olan, çadırlarda yaşayan qaçqınlara ev verildiyini, lakin hələ məktəblərdə məskunlaşan qaçqınlar üçün evlərin tikilmədiyini deyir.
Sevincin günü səhərin açılmasına şükr etməklə başlayır.


Düşünür ki, günləri mənasız və boşu-boşuna keçir. Bir az ev işləri və uşaqlara kompüter dərsləri verməklə başını qatır. Kənddə İnternet olmadığından şəhərə getməli olur. Kitablara qarşı heç də laqeyd deyil, poeziya və dram əsərləri oxumağı sevir, məktəb kitabxanasından kitablar götürüb oxuyur. Televizora baxmağa həvəsi olmasa da, ailə haqqında müzakirələr olan verilişləri izləyir. Sevincin bir bacısı bir qardaşı var, bacısının oxumağa həvəsi yoxdur, qardaşı oxumağa çox həvəslidir və bu il universitetə daxil olmağı qarşısına məqsəd qoyub. Əkin sahələri yoxdur və beş nəfərlik ailənin yalnız bir yerdən gəliri var, atasının su idarəsindən aldığı maaşdır.


Sevinc balacalıqdan aktrisa olmaq istəyir. Orta məktəbə də elə hazırda yaşadıqları kənddə gedib və məktəbi yaxşı qiymətlərlə bitirib. Arzuladığı sahə üzrə təhsil almaq istəsə də valideynləri razı olmayıblar və onların təkidi ilə sənədlərini II qrupa təqdim etməli olub. Özü dediyi kimi “həvəssiz olduğuma görə universitetin də fərqi yox idi”. Universitetlə bağlı uğursuzluğundan sonra həyata bir az küskün olsa da, ümidini itirmir. Bu il yenə də universitetə daxil olmağa cəhd edəcək. Buna nail olmasa kompüter kurslarını bitirdiyi üçün məktəbdə işləməyi ümid edir: “Ən azından əlimdə dövlət işi olsun. Məktəb mühitini çox sevirəm, özümü burada rahat hiss edirəm, ona görə də məktəbdə işləmək istəyirəm, heç nə qismət olmasa da bu iş istərdim olsun. Amma yenə də özümü incəsənətdə sınayacam.” Yaşadığı çətin həyata baxmayaraq Sevinc üçün maaşın fərqi yoxdur, əsas odur ki, sevdiyi işdə işləsin.


Sevinc gələcəyi ilə bağlı çox pozitiv fikirdədir: “Ümidimi kəsmirəm, düşünürəm ki, hər şey yaxşı olacaq, hər şeyin yaxşı olması üçün düzgün qərarlar vermək lazımdır. İstəyirəm ki, övladlarım çox savadlı olsunlar və onlara istədikləri təhsili vermək arzusundayam.” İlk növbədə karyera, bir-iki ildən sonra isə ailə qurmağı düşünür. Ailə qurduqdan sonra harda yaşayacaqlarının və həyat yoldaşının maddi gəlirinin onun üçün əhəmiyyəti yoxdur: “Yetər ki, ruhuma yaxın bir insan olsun və dəli kimi sevim”,  deyir. Bir də səbrsizliklə Ağdamın alınmasını gözləyir...

By Zhala Najafova
jalezh@gmail.com

English: Interview with Seyyara (interview 3)

Seyyara Mammadova was born and grew up in Agdam the southwestern part of Azerbaijan. When she was 17 years old, her father let her marriage with head of kolkhoz who was rich. Her husband did not see her before wedding, just heard that she is dare-devil. Her husband lost first wife, that’s why he needed a wife for care his four children. Then Seyyare divorced. She has a son.

Now Seyyare reminds how and why they divorced? She spoke about the reasons of divorce, war, her son, present difficult situation. She said that, after some month of marriage, she had to go to Shusha to hospital. “It was first time I go out of our village. My husband took me to Shusha. I was second wife of him. His first wife died, I looked after his four children. I was five month pregnant. I was getting married when I was 16. My organism was so weak. “

Doctor wrote prescription and they left hospital. Her husband said: “stay in here, I am going to buy medicines and will back.”

“I was sitting on the bench and was waiting. Weather was getting cold and dark. Work hour finished. Doctors left hospital. But my husband didn’t return. Still three hours passed, but he didn’t back.  When last nurse was going to home, she sew me sitting on the bench.  She sked me why I am in there? I told her everything. She was Sona, who is Armenian. Weather was already darkness. She invited me to home. It was first time I have gone to Shusha, didn’t know anywhere, anybody.  For this, I accept her suggestion. But I didn’t want to stay in her home till morning. I wanted to go to my father’s house. At the night, Sona and her husband took me to my father by their car. I didn’t want to go to my husband’s house. Since that day, I have never back to my husband’s house.  Then I knew that when I was waiting him at the yard of hospital, he had gone to his “lover”.”

Seyyare remember Soma well. When she spoke about Sona, her face is expressed mix feeling include regret, love, disappointed. She said that, if she see Sona on the street, she knows her by her face. “At that time, she helped me so much. Imagine that, there is a girl sitting on the bench at the dark evening and she never had been in the out of her village. Sona and her family acquainted with my family.  Our family friendship relationship began. In summer they come to our village on the weekends. During war, the situation changed. I didn’t get any information about them.  “

Now Seyyare lives in Baki as a refugee. Her age is over the 50. She believes that, they will live with Armenians together.

Azərbaycanca: Səyyarə ilə müsahibə (interview 3)

Welcome to Aghdam! (Azerbaijany-Turkish)

Səyyarə Ağdamda doğulub, orada böyüyüb. 16 yaşında atası onu qonşu kənddə yaşayan varlı kolxoz sədrinə ərə verib. Əri onu evlənməmişdən əvvəl görməyib. Sadəcə qoçaq qız olduğunu eşidib, birinci arvadından olan 4 uşağına baxmaq üçün onunla evlənib. Səyyarə Məmmədovanın ondan bir oğlu dünyaya gəlib. Daha sonra boşanıblar.

Müsahibə alanda Səyyarə xala boşanma səbəblərdindən, müharibədən, oğlundan, indiki çətin həyatından, Qarabağdakı ermənilərlə münasibətlərindən danışdı. O deyir ki, evlənəndən bir neçə ay sonra Şuşaya xəstəxanaya getməli olduq. “İlk dəfə idi ki,  Ağdamdan kənara çıxırdım. Həyat yoldaşım məni aparırdı. Ərimin ikinci arvadı idim. Məndən əvvəl o bir dəfə evli olmuşdu, birinci həyat yoldaşı vəfat eləmişdi, 4 uşağı qalmışdı. Uşaqlara mən baxırdım. Üstəlik özüm də ilk övladıma beş aylıq  hamilə idim. Atam məni lap tez ərə vermişdi. ərə gedəndə 16 yaşım tamam olmamışdı.  Orqanizmim zəif idi. Hamiləliyi də ağır keçirirdim.”

Yoldaşıyla xəstəxanaya gələn Səyyarəni həkim müayinə edib resept yazıb. Xəsətəxanadan çıxanda yoldaşı ona deyib ki, sən burda gözlə, mən gedib şəhərdən aptekdən sənin dərmanlarını alıb gəlim.

“Mən xəstəxananın həyətində taxta oyuracağın üstündə oturdum. Günortadan sonra olduğu üçün hava getdikcə soyuyurdu. Hava yavaş-yavaş qaralmağa başladı. İş vaxtı da bitirdi. Həkimlər çıxb gedirdi. Amma yoldaşım hələ də qayıtmamışdı. Məni müayinə edən həkim xəstəxanadan çıxanda məni həyətdə görüb, niyə taxta oturacaqda oturduğumu soruşdu. Yoldaşımın resepti almağa getdiyini dedim. Artıq 3 saat keçmişdi, amma yoldaşım geri qayıtmaq bilmirdi. Xəstəxanadan sonuncu tibb bacısı artıq evinə gedirdi. Qaranlıqda mənim oturduğumu görüb mənə yaxınlaşdı. Mən hər şeyi ona danışdım. O milliyətcə erməni idi, adı Sona idi. Sona adı bizdə də var. Artıq qaranlıq idi. Göz-gözü görmürdü. Mən ömrümdə tək heç bir yerə getməmişdim. Şəhəri tanımırdım. Qorxmağa başlamışdım. Ona görə Sona ilə onun evinə getməyə razı oldum. Ancaq onlarda qalmaq istəmirdim. Baxmayaraq o dəfələrlə bildirdi ki, mən onun evinə qonaq qala bilərəm, ancaq mən israr etdim ki, Ağdama atamgilin kəndinə qayıtmaq istəyirəm. Gecə Sona və həyat yoldaşı köhnə maşınları ilə məni atamın evinə gətirdilər. Yoldaşımın evimə getmək istəmədim. Və o gündən sonra yoldaşımın evinə qayıtmadım. Sonradan bildim ki, o Şuşada hansısa “sevgilisi”nin evinə gedibmiş. Boşandıq. Oğlum da ata evimdə dünyaya gəldi.”

Səyyarə indi də həmin tibb bacısını sevgi ilə xatırlayır. Ondan danışanda üzündə həsrət, sevgi, məyusluq qarışıq hisslər yaranır. Deyir ki, indi əgər Sonanı küçədə görsə tanıyaram. “Həmin vaxt o mənə çox kömək etdi. Təsəvvür edin, 16 yaşlı, heç vaxtdan kənddən kənara çıxmayan qız tanımadığı şəhərdə xəstəxananın həyətində qaranlıqda tək qalıb. Sona həyat yoldaşı ilə məni atamın evinə gətirəndə atamla tanış olmuşdular. Bizim ailəvi münasibətimiz yarandı. Yayda onlar bizim kəndə tez-tez qonaq gəlirdilər. Ancaq müharibədən sonradan vəziyyət dəyişdi. Onlarla əlaqəmiz kəsildi.” İndi Səyyarə yaşadığı Ağdam şəhərindən qaçqın düşüb. Hazırda həmin ərazilərə ermənilər nəzarət edir. Yaşı 50-ni keçib. O inanır ki,  yenə Qarabağda ermənilərlə bərabər mehriban qonşu kimi yaşayacağıq. Deyir o günü mən görməsəm də, nəvələrim mütləq görəcək.